Σάββατο, 5 Οκτωβρίου 2013

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ




Ο μήνας αυτός πήρε το όνομά του από το λατινικό septem (σημαίνει επτά).                                             Οι Ρωμαίοι θεωρούσαν την πρώτη Σεπτεμβρίου ως αρχή του χρόνου, η οποία διατηρήθηκε και στο Βυζάντιο και είναι ακόμη η αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

Την 1η Σεπτεμβρίου οι Ρωμαίοι την αποκαλούσαν indictio (ινδικτίωνα). Στα ελληνικά η λέξη σημαίνει επίσης επινέμησις (κατανομή των φόρων). Επειδή τον Σεπτέμβρη έχουν συγκεντρωθεί οι σοδειές, το κράτος είναι σε θέση να κατανείμει τους φόρους στους υπηκόους του ανάλογα με την παραγωγή που έχει ο καθένας.

Θεωρείται ο πρώτος μήνας του γεωργικού χρόνου και είναι ο μήνας της συγκομιδής των σταφυλιών, γι’αυτό λέγεται και τρυγητής. Τα άλλα ονόματα που έχει από τις γεωργικές εργασίες που γίνονται, είναι  Βεντεμάς (από τον τρύγο) και Σποριάρης. Επίσης, ονοματίζεται και από τις γιορτές του, γι’αυτό και λέγεται Σταυριάτης και             Αϊ-Νικήτας. Στην αρχαιότητα λεγόταν Βοηδομιών.

Σε αρκετά μέρη της Ελλάδας, την πρώτη μέρα του μήνα την αποκαλούν και «ημέρα του Χάρου», γιατί τότε πιστεύεται ότι ο Χάρος αποφασίζει ποιες ψυχές θα πάρει μέσα στον χρόνο. Γι’αυτό το βράδυ της παραμονής οι οικογένειες βάζουν πάνω στις στέγες των σπιτιών τους καρύδια ισάριθμα με τα άτομα της οικογένειας. Το πρωί τα κατεβάζουν και τα σπάνε με προσοχή. Όσα καρύδια βρεθούν κούφια, τόσες ψυχές θα πάρει ο Χάρος από την οικογένεια.

Στον Πόντο κοίταζαν το «καλό ποδαρικό» και κρεμούσαν ένα κλαδί από τσουγκράνια για το κακό μάτι.

Στη Βιθυνία της Μικράς Ασίας, λιβάνιζαν το σπίτι και άλειφαν τις πόρτες με μέλι. Σχημάτιζαν και σταυρό με κόκκινη μπογιά.

Στη Σμύρνη, συνήθιζαν να πηγαίνουν στην εκκλησία κρατώντας ένα ρόδι, που ύστερα το άνοιγαν και το σκόρπιζαν να φέρει πλούτο.

Στα Δωδεκάνησα ονομάζουν τη μέρα αυτή «Αρχιχρονιά» και κρεμούν ένα σακουλάκι με σιτάρι και δίπλα άλλους καρπούς. Την προσφορά αυτή τη λένε επίσης «αρχιχρονιά».

Στην Κω, συνηθίζουν τη μέρα αυτή να παίρνουν νερό από σαράντα κύματα σ’ένα δοχείο και να μαζεύουν 40 βότσαλα. Με το θαλασσινό νερό ραντίζουν το σπίτι, ενώ τα βότσαλα τα βάζουν στα σεντούκια για να κρατήσουν τα ρούχα γερά και βάζουν και στις τσέπες τους μερικά «για το καλό», ενώ σκορπούν και μερικά στην αυλή «για τις κακές γλώσσες».
Έπειτα πηγαίνουν στον μεγάλο πλάτανο του Ιπποκράτη και κόβουν φύλλα για τις «αρχιχρονιές» και αγκαλιάζουν τον κορμό του για να πάρουν δύναμη και μακαριότητα.
Επίσης, το βράδυ της παραμονής αστρονομούν, δηλαδή αφήνουν τη νύχτα στο ύπαιθρο μερικά φρούτα και το πρωί τα φέρνουν στο σπίτι και τα «κυλάνε», για να κυλάει έτσι και η ευτυχία.

Στην Θράκη, ράντιζαν με αγιασμό τα σπίτια, τα αμπέλια και τα δίχτυα (πλεμάχια) για να πιάνουν πολλά ψάρια.

Στην Κάρπαθο, συνηθίζουν να ανταλλάσσουν δώρα ο νονός με το βαφτιστήρι του.

Σχετικά με την κυριότερη γεωργική εργασία, τον τρύγο, υπήρχαν οι εξής δοξασίες: δεν τρυγούν Τρίτη και Παρασκευή και φροντίζουν να μην τελειώσουν Σάββατο. Στο πάτημα, ορισμένες γιορτές δε δουλεύουν.

Υπάρχουν πολλές ιστορίες για το αμπέλι από την αρχαιότητα.
Τότε, οι αρχαίοι λάτρευαν τον Διόνυσο, τον θεό του αμπελιού. Μαζί του είχε ένα παλικάρι, τον Άμπελο, ο οποίος όμως σκοτώθηκε (ήταν καβάλα σε έναν ταύρο, αλλά έπεσε και σκοτώθηκε). Ο Διόνυσος λυπήθηκε τόσο πολύ γι’αυτόν και παρακάλεσε τους θεούς να τον μεταμορφώσουν σε φυτό, όπως κι έγινε. Το φυτό αυτό είναι το αμπέλι.

Ένας άλλος θρύλος σχετικά με το κρασί είναι ο εξής: Στην αρχαιότητα, βασιλιάς της Αιτωλίας ήταν ο Οινέας. Αυτός είχε έναν βοσκό, τον Στάφυλο. Μια μέρα, ο βοσκός είδε μια γίδα που έτρωγε έναν παράξενο καρπό και πάχαινε πιο γρήγορα από τις υπόλοιπες γίδες του κοπαδιού. Έτσι λοιπόν, έκοψε αυτό τον καρπό και τον πήγε στον βασιλιά. Ο Οινέας τον δοκίμασε και του άρεσε πολύ. Αποφάσισε λοιπόν, να δώσει στον καρπό το όνομα του βοσκού του. Έτσι τον είπε σταφυλή, κοινώς σταφύλι. Και το κρασί που βγήκε από τον χυμό του σταφυλιού, πήρε το όνομα του βασιλιά Οινέα και ονομάστηκε οίνος.

Άλλη παράδοση λέει πως το αμπέλι ήταν γνωστό απ’τον καιρό του Νώε. Κι απ’τη στιγμή που τέλειωσε ο κατακλυσμός κι άραξε η Κιβωτός στο βουνό Αραράτ, ο Νώε καλλιέργησε το αμπέλι και μέθυσε απ’το κρασί των σταφυλιών του.

Βέβαια, ας μην ξεχνάμε ότι και στην ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» παρουσιάζει τον Οδυσσέα, που εγκλωβίστηκε στη σπηλιά του Πολύφημου, να μεθάει τον μονόφθαλμο κύκλωπα με κρασί.

Ακόμα και στην χριστιανική εποχή, ο Χριστός ο ίδιος παρομοιάζει τον εαυτό του με τ’αμπέλι και λέει: «Εγώ ειμί η άμπελος η αληθινή». Γι’αυτό και Τον βλέπουμε σε παραστάσεις στα τέμπλα των εκκλησιών με κλήματα και σταφύλια.

Τον Σεπτέμβρη, εκτός από τις δουλειές του τρύγου, οι αγρότες πρέπει να μαζέψουν τα βαμβάκια και οι μελισσοκόμοι να μετακινήσουν και να φροντίσουν τις κυψέλες των μελισσών τους. Οι ζευγάδες ετοιμάζονται για τη σπορά και οι τσομπάνηδες αρχίζουν να σκέπτονται το κατέβασμα στα χειμαδιά που αρχίζει προς το τέλος του Οκτώβρη.

Όπως είναι φανερό, τα «διαβατήρια» έθιμα (πέρασμα από κάτι που τελειώνει σε κάτι καινούριο που ξεκινά) που εντοπίζονται στην πρωτοχρονιά του Σεπτέμβρη αποσκοπούν στο να εξασφαλίσουν την ευημερία για την καινούρια εποχή που τώρα αρχίζει. Προετοιμάζει τους ανθρώπους για τον χειμώνα που έρχεται.



ΠΗΓΕΣ:

  • Γεώργιος Μέγας: «Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας», Εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 2001
  • Βασίλης Λαμνάτος: «Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας»,                          Εκδ. «Δωδώνη», 1987
  • Άλκης Κυριακίδης-Νέστορας: «Οι 12 μήνες. Τα λαογραφικά»,Εκδ. Μάλλιαρης-παιδεία, 1986
  • Δημήτριος Σ. Λουκάτος: «Τα φθινοπωρινά», Εκδ. «Φιλιππότη», 1982

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου