Παρασκευή, 1 Μαρτίου 2013

Ο ΜΗΝΑΣ ΜΑΡΤΙΟΣ





«Ο μήνας με τα κλάματα, και με τα χαμογέλια
με τα πολλά καμώματα και με τα χελιδόνια»


Ο Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας του ρωμαϊκού έτους. Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του θεού του πολέμου, αλλά και προστάτη της βλάστησης Άρη (Mars). Η παλιότερη ονομασία του ήταν Primus (πρώτος μήνας), στο ρωμαϊκό έτος, το οποίο αποτελούνταν από 10 μήνες.

Ο Ρωμύλος, ιδρυτής της Ρώμης, τον ονόμασε Μάρτιο, γιατί αυτόν το μήνα ξεκινούσαν οι πολεμικές επιχειρήσεις. Αργότερα, συμπληρώθηκαν άλλοι δύο μήνες στο ρωμαϊκό έτος και το μετέτρεψαν σε σεληνοηλιακό έτος, ενώ πριν ήταν αποκλειστικά σεληνιακό και πρώτος μήνας έγινε ο Ιανουάριος. Ακόμα και τότε όμως, η 1η Μαρτίου εξακολουθούσε να θεωρείται πρωτοχρονιά για τους Ρωμαίους.

Ονομαζόταν πάτριος πρωτοχρονιά και ήταν αργία. Εκείνη τη μέρα τελούσαν τη γιορτή που έλεγαν Αρμιλλούστριο (καθαρισμό, εξαγνισμό των όπλων στο τέμενος του Άρη).
Την ίδια μέρα όμως τιμούσαν και την Ήρα. Όλοι έπρεπε να φάνε και να πιούνε κάτι γλυκό για να φυλάξουν την υγεία τους. Αυτή η συνήθεια σχετίζεται με την εποχή της άνοιξης, όπου τότε ξεκινούν όλες οι επιδημίες.

Στα κατοπινά χρόνια, πίστευαν ότι τις τρεις πρώτες μέρες του μήνα, βγαίνουν οι Δρίμες (δαίμονες), οι οποίοι κάνουν κακό στους ανθρώπους, στα ρούχα και τα ξύλα. Γι’αυτό και δεν λούζονταν και απέφευγαν να κάνουν εργασίες. Για να προστατευτούν από τα δαιμόνια αυτά, φύτευαν βασιλικό.

Την Πρωτομαρτιά, λένε ότι πέφτει απ’τον ουρανό το κάρβουνο της γης για να ζεσταθεί και τότε αρχίζει να ζεσταίνεται ο καιρός.

Τον μήνα αυτό, ο καιρός είναι άστατος και επηρεάζει πολύ την ανάπτυξη των φυτών. Για να δικαιολογηθεί αυτό το φαινόμενο της κακοκαιρίας το Μάρτιο, έλεγαν μια ιστορία, σύμφωνα με την οποία ο Μάρτης είχε δύο γυναίκες, μια πολύ άσχημη και πλούσια και μια πολύ όμορφη και φτωχή. Ο Μάρτης κοιμάται στη μέση. Όταν γυρίζει προς τη μεριά της άσχημης, ο καιρός χειροτερεύει, όπως και η διάθεσή του και όταν γυρίζει και κοιτάζει την όμορφη, χαίρεται και ο καιρός καλυτερεύει αντίστοιχα. Τις περισσότερες φορές όμως, γυρίζει και κοιτάζει την άσχημη, γιατί αυτή μπορεί και συντηρεί και την όμορφη γυναίκα με τα πλούτη της. Γι’αυτό λένε:

«Ο Μάρτης το πρωί το ψοφάει κι ως το βράδυ το βρωμάει».

Επίσης, υπάρχουν πολλοί μύθοι σχετικά με το πως κατέληξε να έχει 31 μέρες και ο Φεβρουάριος 28. Ο πιο γνωστός μύθος, είναι με τη γριά που τις τελευταίες μέρες του μήνα, καυχήθηκε πως δεν φοβάται πια τον Μάρτη και τότε εκείνος δανείστηκε μια μέρα από τον Φλεβάρη και τη μαρμάρωσε μαζί με τα κατσίκια της. Τις τελευταίες μέρες πολλοί τις αποκαλούν ακόμα «μέρες της γριάς» ή «παγομέρες» γιατί τότε πολύ συχνά αλλάζει ο καιρός και βάζει κρύο. Από τότε ο Φλεβάρης κουτσάθηκε και τον λένε Κουτσοφλέβαρο.

Για να παραμείνει η καλοκαιρία το μήνα αυτό και να εκδιώξουν τον χειμώνα, έχουν ένα έθιμο, σύμφωνα με το οποίο κάποιος υποδύεται ότι είναι κουτσός και είναι καβάλα σε ένα γάιδαρο. Τον ακολουθεί μια πομπή με παιδιά, που τραγουδάνε:

«Όξω κουτσοφλέβαρε,
να’ρθει ο Μάρτης με χαρά και με πολλά λουλούδια»

Οι νοικοκυρές καθαρίζουν το σπίτι και καθώς σπάνε ένα πήλινο αγγείο στην πόρτα, για να ξορκίσουν τα ζωύφια, τους ψύλλους και τους κοριούς, αναφωνούν:

«Βγαίνει ο κακόχρονος,
μπαίνει ο καλόχρονος,
Όξω ο κουτσοφλέβαρος.
Όξω ψύλλοι, ποντικοί,
μέσα Μάρτης και χαρά
Και καλή νοικοκυρά!»

Για να προφυλαχτούν από την ακτινοβολία του ήλιου, οι κοπέλες στρίβουν μαζί μια κόκκινη και μια άσπρη κλωστή (μάρτης ονομάζεται) και τις δένουν στον καρπό.
Η κόκκινη κλωστή, πιστεύεται πως έχει μαγική δύναμη, γι’αυτό πολλοί έδεναν μάρτη και στο μεγάλο δάχτυλο του ποδιού, για να μη σκοντάφτουν, ή ακόμα και στη στάνη, για να είναι δροσερό το νερό.

Τον μάρτη τον φορούν μέχρι την Ανάσταση. Σε κάποια μέρη της Ελλάδας τον βγάζουν και τον δένουν σε μια τριανταφυλλιά για να πάρουν το χρώμα της ή τον κρατούν μέχρι να δουν χελιδόνι ή τον δένουν στη λαμπάδα την ανάσταση.

Ακόμα και σήμερα, πραγματοποιείται ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και μεταξύ τους υπάρχουν πολλές ομοιότητες. Πρόκειται για την περιφορά της χελιδόνας. Τα παιδιά παίρνουν ένα καλάθι, το γεμίζουν με φύλλα κισσού και σε ένα ραβδί κολλούν ένα ξύλινο ομοίωμα πτηνού και πηγαίνουν στα σπίτια. Οι νοικοκυρές παίρνουν λίγα φύλλα κισσού για να τα τοποθετήσουν στο κοτέτσι, ώστε οι κότες να γεννούν πολλά αυγά και μέσα στο καλάθι βάζουν δυο αυγά.
Ο κισσός συμβολίζει την αειθαλή βλάστηση και πιστεύεται ότι αποτελεί ικανό μέσο για να μεταδώσει τη γονιμότητα στις όρνιθες και τα άλλα ζώα.

Επίσης, λέγονται και κάλαντα την ημέρα αυτή από τα παιδιά που κρατούν σταυρό από στάχυα και δημητριακά και ψέλνουν:

«Σήμερα είναι αρχιμηνιά κι είναι η πρώτη μέρα
κι ήρθε ο Μάρτης και μας βρήκε με δροσερό αέρα».

Ακόμη, η πρώτη Μαρτίου θεωρείται ιδανική μέρα για μαντικές παρατηρήσεις, τα λεγόμενα μερομήνια. Μαζεύονται οι γυναίκες και μέσα από τις παρατηρήσεις του καιρού, μαντεύουν ποια θα είναι η δική τους τύχη για όλο τον χρόνο. Αν π.χ. ο καιρός είναι συννεφιασμένος, τότε και η τύχη της οικογένειας θα είναι κακή, κλπ.

Είναι και ιδανική μέρα για τα «ψώματα», καθώς συνήθιζαν να λένε σε κάποιον ψέμματα για να ξεγελαστούν και τα κακά πνεύματα και να έχουν μια καλή χρονιά.


Παρακάτω υπάρχουν μερικές παροιμίες σχετικά με τον Μάρτη:
  • «Τα παλιά παλούκια καίει και τα καινούρια πάει και φέρνει»
  • «Μάρτης έβρεχε, Θεριστής χαιρότανε»
  • «Ο Μάρτης και χάδια κάνει, πότε κλαίει και πότε γελάει»
  • «Ο Μάρτης και σαν έβρεχε, πάλι θε να κρατήσει»
  • «Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης»
  • «Λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή;»
  • «Ποιός έχει κόρη ακριβή, του Μάρτη ήλιος να μη δει»
  • «Απ’τον Μάρτη καλοκαίρι κι απ’τον Αύγουστο χειμώνα»
  • «Ο χειμώνας τρώει κριάσια κι ο Μάρτης κόκκαλα»
  • «Μάρτη χιόνι βούτυρο, μα σαν παγώσει μάρμαρο»





ΠΗΓΕΣ:

  1. Γεώργιος Μέγας: «Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας»,
    Εκδ. Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 2001
  1. Βασίλης Λαμνάτος: «Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας», 
    Εκδ. «Δωδώνη», 1987
  1. Γεώργιος Μέγας: «Ζητήματα ελληνικής λαογραφίας», Εκδ. Ακαδημία Αθηνών, 1975
  1. Δημήτριος Λουκάτος: «Πασχαλινά και της άνοιξης», Εκδ. Φιλιππότη, 1980

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου