Πέμπτη, 14 Φεβρουαρίου 2013

ΑΠΟΚΡΙΕΣ!!!




«Μας ήρθαν κι οι Αποκριές. Τί άλλο καρτερούμε;
Ευχή κάνω στον Χριστό, καλή Λαμπρή να βρούμε!»


Τον Φεβρουάριο, γιορτάζουμε τις απόκριες. Τις μέρες αυτές, οι άνθρωποι διασκεδάζουν με χορούς, τραγούδια, παιχνίδια και θεατρικές παραστάσεις. Μέσω αυτών των εκδηλώσεων δίνεται η ευκαιρία στον κόσμο να γλεντήσει και να προετοιμαστεί για τη Μεγάλη Σαρακοστή, τις 40 μέρες νηστείας και πένθους.
Είναι ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα και πιο συγκεκριμένα στη διονυσιακή λατρεία.
Υπάρχει και η άλλη εκδοχή ότι οι απόκριες συνδέονται με τα Σατουρνάλια, αρχαία ρωμαϊκή γιορτή που γινόταν προς τιμή του Κρόνου, προστάτη της σποράς. Τις μέρες αυτές, οι δούλοι είχαν το δικαίωμα να φέρονται ως ελεύθεροι.
Επίσης, κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα αποκριάτικα έθιμα προέρχονται από τα Λουπερκάλια, που άρχιζαν από τις 15 Φεβρουαρίου και γίνονταν για τη γονιμότητα της γης και των ζώων. Η γιορτή άρχιζε από τον λόφο της σπηλιάς του Παλατίνου όπου γεννήθηκε ο Ρώμος και ο Ρωμύλος, που τον αποκαλούσαν Λούπερκαλ. Η γιορτή ήταν ποιμενική και γινόταν προς τιμή του Φαύνου, προστάτη των κοπαδιών. Σημειώνεται βέβαια, ότι μερικοί θεωρούν τα Λουπερκάλια νεκρική γιορτή, αφιερωμένη στο θεό Λούπερκο.

Οι απόκριες αρχίζουν με το Τριώδιο.
Η πρώτη εβδομάδα ονομάζεται αρνοβδομάδα ή συγκόκαλη (επειδή τρώνε κρέας όλες τις μέρες) ή αμολυτή ή απολυτή (γιατί οι ψυχές των νεκρών έρχονται στον επάνω κόσμο), προφωνή ή προφωνέσιμη (γιατί κάποιος διαλαλούσε την έναρξη των γιορτών και τότε όλοι έσπευδαν να προμηθευτούν σφαχτά).
Η δεύτερη βδομάδα λέγεται κρεατινή, κρατινή ή ολόκριγια, επειδή δε νηστεύουν Τετάρτη και Παρασκευή. Λέγεται και «άρτσι βούρτσι» γιατί τρώνε τα πάντα.
Η τρίτη βδομάδα λέγεται τυρινή και μακαρονού, επειδή τρώνε μακαρόνια (το όνομα προέρχεται από τα μνημόσυνα, ή αλλιώς «μακαριές», όπου προσφέρονταν κόλλυβα και ζυμαρικά).
Από την ημέρα του Αγίου Αντωνίου, οργανώνονται οι «βεγγέρες», συγκεντρώσεις δηλαδή σε σπίτια, όπου χορεύουν, τραγουδούν και παίζουν παιχνίδια (κολοκυθιά, μπερλίνα, τυφλοπάνια, άλογο, παπαδιά) και λένε αινίγματα και λογοπαίγνια με ελευθεροστομία, καθώς «το καλεί η μέρα».

Τα Σάββατα της Κρεατινής, της Τυρινής και της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής λέγονται Ψυχοσάββατα και προσφέρονται στους νεκρούς κόλλυβα, τα νεκρώσιμα και τα πανηγυρικά που μοιράζονται σε γιορτές Αγίων. Αυτό προέρχεται από τη γιορτή των αρχαίων Αθηναίων, τα Ανθεστήρια, όπου γιόρταζαν μεν την άνθηση της φύσης αλλά και τιμούσαν και τις ψυχές των νεκρών.

Κατά την περίοδο των αποκριών, οι οικογένειες προμηθεύονταν γουρούνια κυρίως, καθώς κάθε σπίτι έπρεπε να «ματώσει». Μετά, εξέταζαν τα σπλάχνα, την χολή και την καρδιά από τα σφαχτά, για να μαντέψουν το μέλλον.

Στα γλέντια που ακολουθούν, οι κάτοικοι των χωριών συνηθίζουν να ρίχνουν πάντοτε τρεις τουφεκιές. Χωρίς τραγούδια και τουφέκια δεν γίνεται γλέντι. Όλοι συμμετείχαν στη γιορτή, ακόμα και στους πιο φτωχούς έδιναν τρόφιμα και κρασί. Γι’αυτό και όταν υπάρχει έλλειψη αγαθών λένε: «Απόκριες τις έλεγαν και ξερόψωμο έτρωγαν».

Τα έθιμα της αποκριάς διακρίνονται από τα εξής δύο στοιχεία: από μια σεξουαλική ελευθεριότητα, που εκφράζεται κυρίως μέσα από σατυρικά τραγούδια και θεατρικά δρώμενα) και από τις μεταμφιέσεις, οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα με την εκάστοτε περιοχή της Ελλάδας. Πάντως, στα καρναβάλια που γίνονται σε όλες τις πόλεις και τα νησιά βλέπουμε ότι υπάρχουν και αναφορές στην επικαιρότητα, είτε σε καταστάσεις, είτε σε πολιτικά πρόσωπα που έχουν απασχολήσει τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, που παραμένει ακόμα επίκαιρο λόγω της οικονομικής κρίσης που μαστίζει την χώρα μας, είναι οι μεταμφιέσεις Πειναλέων και Ανεργίτσα, το 1963.

Επίσης, οι Καλόγεροι, είναι ένα είδος θεατρικής παράστασης που έχει τις ρίζες της στη Βιζύη της Ανατολικής Θράκης. Σύμφωνα με τον Γεώργιο Βιζυηνό, πήρε το όνομα Καλόγεροι από τους πρωταγωνιστές του, που είναι ο Αρχικαλόγερος και ο Δεύτερος Καλόγερος. Οι υπόλοιποι ήρωες, είναι η μπάμπω με το εφταμηνίτικο παιδί της, δύο κορίτσια ή νύφες, δύο κατσίβελοι και δύο ζαπτιέδες (χωροφύλακες). Πρόκειται για ένα έθιμο ευετηριακό (σκοπός του εθίμου είναι να εξασφαλίσει την καλή σοδειά) και στο οποίο συμμετείχαν όλοι οι κάτοικοι του χωριού, γιατί αλλιώς δεν θα ευδοκιμήσει η σπορά. Αυτό το δρώμενο θυμίζει τα δρώμενα που παρακολουθούσαν οι αρχαίοι Αθηναίοι στα Διονύσια, στους Χόες και στα Λήναια, όπου κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η ελευθεροστομία.
Άλλα δρώμενα που ήταν δημοφιλή, αφορούσαν την κηδεία ενός φιλάργυρου, του οποίου την ψυχή παίρνουν οι σατανάδες, το οβραίικο λείψανο, ο γύφτικος γάμος, η λήστευση των λόρδων από τους Ζεϊμπέκ, ο μυλωνάς, το πανόραμα (άνθρωπος γυμνός μέσα στο κασόνι), αλλά και δραματικές παραστάσεις παρμένες από το έπος του Ερωτόκριτου και τα έργα του κρητικού θεάτρου, όπως είναι η θυσία του Αβραάμ και η Ερωφίλη.

Όσον αφορά τα σατυρικά-άσεμνα τραγούδια (φαλλικά τραγούδια), σύμφωνα και με τη γνωστή ρήση του Αριστοτέλη ότι η κωμωδία γεννήθηκε «από των εξαρχόντων τα φαλλικά» (Περί ποιητικής), καλλιεργούνταν η ιερή αισχρολογία, γιατί πίστευαν ότι η περιγραφόμενη ερωτική συνεύρεση θα γονιμοποιούσε και την φύση. Έχουν πολλές ομοιότητες με τα Βακχικά τραγούδια.

Οι μεταμφιεσμένοι, αποκαλούνται με διάφορα ονόματα, ανάλογα με την κάθε περιοχή της Ελλάδας. Έτσι, λέγονται: «μασκαράδες», «μουτσούνες», «κουδουνάτοι», «γιανίτσαροι», «μουσκάρια», «κουκούγεροι», «προσωπεία», «καρκαλούες» και «καρναβάλια» (από την ιταλική λέξη carnevale, όπου carne=κρέας και levamen=άρσις, γι’αυτό η λέξη καρναβάλι συμπίπτει με τη σημασία της λέξης απόκρεω, δηλαδή απέχω από το κρέας).

Το καρναβάλι της Πάτρας είναι το πιο γνωστό. Όμως, όπου κι να πάτε, πάρτε μαζί σας την καλή σας διάθεση, σκεφτείτε τι θα φορέσετε, βάλτε φαντασία και διακεδάστε!






ΠΗΓΕΣ:

  1. Βασίλης Λαμνάτος: «Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας», Εκδ. «Δωδώνη», 1987
  2. Άλκης Κυριακίδης-Νέστορας: «Οι 12 μήνες. Τα λαογραφικά», Εκδ. Μάλλιαρης-Παιδεία, 1986
  3. Γ. Α. Μέγας: «Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας», Εκδ. Βιβλιοπωλέιον της «ΕΣΤΙΑΣ», 2001
  4. Γ. Α. Μέγας: «Ζητήματα Ελληνικής λαογραφίας», Εκδ. Ακαδημία Αθηνών, 1975
  5. Μανόλης Βαρβούνης: «Άσεμνα και βωμολοχικά λαογραφικά. Παλαιές μορφές και σύγχρονες εκφράσεις», Εκδ. Ηρόδοτος, 2007
  6. Κ. Παπαθανάση-Μουσιόπουλου: «Παραδοσιακές εκδηλώσεις του λαού μας», Εκδ. Πιτσίλος, 1992
  7. Γεώργιος Καρβέλας: «Θησαυροί του λαϊκού μας πολιτισμού», 1981

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου